Van nature voorkomende stoffen: Arseen

Regelmatig worden bij milieukundig bodemonderzoeken in het diepe en ondiepe grondwater in Zeeland verhoogde concentraties arseen (As) aangetoond. Deze concentraties liggen in sommige gevallen zelfs boven de waarde waarbij sprake is van een verontreiniging die eigenlijk gesaneerd zou moeten worden. Opvallend is echter dat er in de meeste gevallen helemaal geen aanleiding bestaat om deze hoge concentraties te verwachten. De mens is er nooit bedrijfsmatig actief geweest met arseen houdende stoffen. Er is iets anders aan de hand. Onderzoeken en studies in Zeeland maar ook in andere kustprovincies tonen aan dat arseen van nature voorkomt in het grondwater van delen van de provincie. Saneren heeft dus geen zin. Arseen in grondwater is iets waar je niets aan kunt doen maar waar je wel rekening mee moet houden.

Voorkomen van arseen in Zeeland

In 2005 is door TNO een onderzoek verricht om het voorkomen van arseen in het grondwater te verklaren. Ondanks dat (nog) geen duidelijk antwoord is te geven kan wel geconcludeerd worden dat in Zeeland sprake is van nature verhoogde concentraties van arseen in het grondwater. We weten dus dat het van nature voorkomt maar waarom is nog niet echt duidelijk. Er zijn geen duidelijke relaties met de bodemtype, de (lokale) geologie, de grondwaterstanden en andere hydrologische kenmerken. Blijkbaar is er sprake van een complex samenspel van al deze factoren. Er zijn kaarten gemaakt waarin de gebieden met verhoogde concentraties arseen in het grondwater staan aangegeven.

Omgaan met arseen in het grondwater

In gebieden waar arseen van nature in verhoogde concentraties voorkomt bestaat de kans dat bij ingrepen in het bodem/grondwatersysteem mensen in contact komen met het arseen houdend grondwater of dat dit grondwater op plaatsen komt waar het niet moet komen.

Het bodembeheer in gebieden met van nature verhoogde concentraties arseen in het grondwater moet daarom gericht zijn op het voorkomen of beperken van ongewenste effecten van bepaalde ingrepen. Om deze reden is door het Zeeuws Platform Bodembeheer (het samenwerkingsorgaan van overheden op gebied van bodembeheer in Zeeland) het Achtergronddocument arseen in grondwater Zeeland opgesteld. Dit document beschrijft hoe omgegaan moet worden met grondwater waar van nature arseen in voorkomt. Met grondwater wordt zowel het ondiepe (freatisch) grondwater maar ook het middeldiepe en diepere grondwater bedoelt.

Beleid in de praktijk

  • Bij een milieukundig onderzoek moet alleen gekeken worden naar de concentratie arseen in het grondwater als de historie op die plaats daar aanleiding toe geeft. Wanneer er dus door de mens arseenhoudende stoffen zijn gebruikt moet daar bij het onderzoek rekening mee gehouden worden.
  • Als er geen aanwijzingen zijn dat er arseenhoudende stoffen zijn gebruik is er geen reden om arseen in grondwater standaard te onderzoeken bij milieukundige bodemonderzoeken.
  • Wanneer verhoogde concentraties aan arseen in het grondwater aangetroffen wordt, zal uit het historisch onderzoek moeten blijken of dit door de mens is veroorzaakt of dat het toch om van nature voorkomend arseen gaat. Blijkt dat het veroorzaakt is door de mens dan moet worden gekeken of vervolgmaatregelen noodzakelijk zijn (link)(zie bodemverontreiniging door puntbronnen)(link).
  • Het kan gebeuren dat op een plaats waar arseen van nature in het grondwater voorkomt werkzaamheden moeten plaatsvinden waarbij een bouwput- of bronbemaling nodig is. In dat geval moet het vrijkomende (arseenhoudende) grondwater in overleg met de waterkwaliteitsbeheerder (meestal het waterschap) op verantwoorde wijze worden verwerkt.