Geothermie

De temperatuur in de kern van de aarde bedraagt naar schatting 4500 °C tot 6500 °C. Ongeveer 99 procent van onze planeet is warmer dan 1000 °C; 99 procent van de rest is nog altijd heter dan 100 °C. De hoge temperatuur van het binnenste van de aarde komt door radioactieve processen in de kern. Bijna overal in Nederland heeft de bodem op 1.000 meter diepte al een temperatuur van 35 °C tot 40 °C. Het winnen van deze aardwarmte heet geothermie.

We kunnen aardwarmte winnen door warm water op te pompen dat ligt opgeslagen in het warme deel van de ondergrond. Dit water kan direct worden gebruikt om gebouwen te verwarmen of om elektriciteit op te wekken. Het afgekoelde water wordt op dezelfde diepte weer in de ondergrond teruggebracht. Dat is belangrijk omdat het diepe grondwater zeer zout is en schadelijk voor bodem en oppervlaktewater.

Geschiktheid van de Zeeuwse bodem

Voor de winning van aardwarmte moet in Nederland flink diep in de bodem worden geboord. In opdracht van de provincie Zeeland is in 2011 een onderzoek naar mogelijkheden voor geothermie uitgevoerd. Voor Zeeland is er weinig informatie beschikbaar over de diepe ondergrond. Dat komt omdat Zeeland een weinig interessant gebied was voor de olie- en gasindustrie.

Een belangrijke voorwaarde voor de toepassing van geothermie is dat voldoende water van voldoende hoge temperatuur naar boven kan worden gepompt. Dit betekent dat het water in de ondergrond snel genoeg naar de bron moet kunnen stromen. Voor een rendabele installatie geldt een ondergrens van 100 m3 water per uur.

Uit het onderzoek van 2011 blijkt dat winning van aardwarmte op kilometers diep in Zeeland mogelijk is ten noorden van de Oosterschelde. Hier zit een steenlaag uit het carboon (de 'kolenlaag'), op een diepte van 1.500 tot 2.000 meter. Ook deze laag is voor een deel ongeschikt, maar met name het bovenste deel van deze laag heeft potentie. In het zuiden van Zeeland ontbreekt ook deze laag; geothermie is hier niet mogelijk. Beperkende factor in het zuidelijke deel van Zeeland is dus niet te temperatuur (die is voldoende hoog), maar de afwezigheid van water (geen of slechte porositeit) en de permeabiliteit (doorstroomvermogen). Er is een uitgebreide (management)samenvatting beschikbaar van het onderzoek.

Wat levert geothermie op?

De toepassing van geothermie als warmtebron leidt tot een grote afname van de CO2 uitstoot. In vergelijking met verwarming met gasgestookte installaties scheelt dit circa 70%. De winning en toepassing van geothermie vraagt een aanzienlijke investering. Een kilometer boren kost al snel een miljoen euro, waardoor de kosten voor een installatie al snel 5 miljoen euro bedragen. Een dergelijk project is met de energieprijzen anno nu economisch rendabel bij de afzet van grote hoeveelheden warm water. Denk bijvoorbeeld aan minimaal 1500 woningen of circa 3 hectare tuinbouwkas. Uitgangspunt is dat een geothermie boring minimaal 30 jaar warmte kan leveren.

Ambities en doelen

Geothermie past in de duurzaamheidsdoelstelling van de provincie Zeeland. Het is een vrijwel onuitputtelijke bron van warmte. Uit het onderzoek naar geothermie in Zeeland blijkt dat boven de Oosterschelde potentie is. Hierbij is echter ook aangegeven dat er relatief weinig informatie over de diepe ondergrond aanwezig is. Het gebied boven de Oosterschelde is een overwegend landelijk gebied, waar geen grote warmtevragende activiteiten zijn. In deze gebieden is zijn groot project of ontwikkelingen, waarbij zo veel warmte en energie nodig is dat een stimuleringstraject vanuit de provincie voor geothermie gerechtvaardigd is.

Beleid en regels

De aanleg van een geothermische installatie valt onder de Mijnwet. Voor boringen naar geschikte watervoerende gesteentelagen is een opsporingsvergunning nodig van het Ministerie van Economische Zaken. Aangevraagde en verleende opsporingsvergunningen worden in de (digitale) Staatscourant gepubliceerd. Op NL olie en gas portaal is onder andere een grafisch overzicht van TNO is informatie te vinden over onder andere aangevraagde vergunningen.

Subsidies

Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO) beheert een subsidieregeling (de regeling Aardwarmte) voor de aanleg van geothermie systemen. Deze regeling is bedoeld voor organisaties die gevorderde plannen hebben voor de uitvoering van een geothermieproject. Om de aardwarmte op te pompen, moeten diepe boringen geplaatst worden. Dit zijn technisch uitdagende projecten, waarbij het risico op een misboring altijd aanwezig is. Aangezien een boring zeer kostbaar is, heeft een misboring grote financiële gevolgen. De regeling Aardwarmte 'verzekert' het risico op misboring als het ware.