Het verhaal van de Archeologische Monumentenkaart (AMK)

Wat zegt de Archeologische Monumentenkaart?

Terreinen waarvan is vastgesteld dat ze archeologische waarde hebben zijn opgenomen in de Archeologische Monumentenkaart, kortweg de AMK. Archeologische waarden maken deel uit van het bodemarchief. Deze waarden zijn onder te verdelen in vastgestelde/bekende en te verwachten archeologische waarden. De vastgestelde/bekende archeologische waarden zijn archeologische resten die al ontdekt zijn. Onderscheid wordt gemaakt tussen terreinen met een vastgestelde archeologische waarde en de losse vondstmeldingen en archeologische waarnemingen. Op de AMK staan alleen de terreinen weergegeven.

Wat kun je met de Archeologische Monumentenkaart?

Bij inrichtings- en planningsvraagstukken speelt de AMK een belangrijke rol: 

Bij ruimtelijke planvorming biedt een archeologisch waardevol terrein een kans en aanknopingspunt om het verleden een plaats te geven in het ontwerp. Daardoor kan kwaliteit en identiteit aan een ontwerp worden toegevoegd.
Het Zeeuws provinciaal archeologiebeleid stelt de volgende voorwaarde aan bodemingrepen: waneer op terreinen die op de AMK staan grondwerkzaamheden plaatsvinden die niet dieper gaan dan 30 cm zijn er in principe geen beperkingen. Gaan de werkzaamheden dieper dan 30 cm en vindt dit plaats over een oppervlakte van meer dan 30 m² dan is archeologische vooronderzoek noodzakelijk. Goed om te weten bij planvorming.
Als een archeologisch waardevol terrein op de kaart staat aangegeven als archeologisch rijksmonumenten dan geldt dat er bij planontwikkeling bij de Minister van OCW een monumentenvergunning aangevraagd moet worden. De Minister bepaald of archeologisch onderzoek noodzakelijk is.

Gemeenten met een eigen archeologiebeleid kunnen van het provinciaal archeologiebeleid afwijken als die gemeente bevoegd gezag is voor de afgifte van vergunning of voor bestemmingsplan procedures. Zie hiervoor de beschrijving bij de gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaarten. Voor archeologische rijksmonumenten geldt echter ook voor gemeenten dat bij planontwikkeling altijd bij de Minister van OCW een monumentenvergunning aangevraagd moet worden.

[Oudste 13e eeuwse scheepsresten van Zeeland gevonden bij de Bierkaai Hulst]

De legenda van de Archeologische Monumentenkaart

De AMK heeft een beperkte legenda. Er wordt onderscheid gemaakt in terreinen van archeologische waarde, terreinen van hoge archeologische waarde en terreinen van zeer hoge archeologische waarde. Een deel van de terreinen uit de laatste categorie is door de rijksoverheid beschermd, de zogenaamde archeologische rijksmonumenten.

 

Bebouwing

 

 

Overig antropogeen (door de mens ontstaan)

 

 

Dekzandreliëf

 

 

Kustduinen

 

 

Strandwal

 

 

Smeltwaterafzettingen

 

 

Getijdevlakte

 

 

Veen

 

 

Kreek

 

 

Kreekrug

 

 

Buitendijkse plaat

 

 

Water

 

Hoe is de Archeologische Monumentenkaart tot stand gekomen?

Sinds 1947 zijn bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en haar voorlopers veel archeologische voorwerpen en vindplaatsen aangemeld. De vinders zijn dikwijls amateur-archeologen met een grote belangstelling voor de locale geschiedenis. Zij lopen akkers af en volgen allerlei graafwerkzaamheden (bijvoorbeeld ontgrondingen, rioleringswerkzaamheden, zandwinputten en aanleg nieuwbouwwijken) op de voet. Ook komen steeds meer gegevens uit andere bronnen beschikbaar zoals rapporten van systematische veldkarteringen uitgevoerd door verschillende archeologische bedrijven. Deze gegevens worden opgenomen in de centrale databank ARCHIS (Archeologisch Informatie Systeem). Alle bekende archeologische waarden zijn door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in een digitaal archeologisch archief geplaatst, ARCHIS genaamd.

Met behulp van dit gegevensbestand wordt in samenwerking tussen de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de provincies de AMK opgesteld.

De AMK is gebaseerd op de huidige stand van kennis en vormt dan ook altijd een momentopname. Door nieuw onderzoek en herwaardering komen er ieder jaar nieuwe terreinen bij. Bestaande terreinen moeten soms worden verwijderd doordat ze bijvoorbeeld door erosie of ontgrondingen zijn verdwenen. Nieuwe inzichten, bijvoorbeeld opgedaan tijdens het onderzoek voorafgaand aan de opstelling van gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaarten, kunnen er ook toe leiden dat de begrenzing van een terrein ruimer of nauwer wordt.
Ook buiten de gebieden die op de kaart staan aangegeven kunnen waardevolle archeologische resten verborgen liggen. De terreinen die in de AMK zijn opgenomen, zijn een goed onderbouwde selectie uit een veel groter archeologisch potentieel.

Daarnaast zijn in de AMK alle dorps- en stadskernen uit de zogenaamde "Kadastrale minuten" van 1830 opgenomen.

De nauwkeurigheid van de AMK

De toepassingsschaal van de AMK is 1:10.000. Dit komt doordat de omgrenzing van de archeologische terreinen gebaseerd is op de Topografische kaart 1:10.000.

Ook bij het opstellen van de gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaarten is vaak gebruik gemaakt van gedetailleerdere begrenzingen. Om deze reden is in de Monumentenwet 1988 dan ook opgenomen dat altijd van het beste, beschikbare kaartmateriaal uitgegaan moet worden. Dit betekent dat bij de gemeenten waar een gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaart beschikbaar is, altijd gebruik moet worden gemaakt van die gemeentelijke kaart in plaats van de AMK. Momenteel is in samenwerking tussen provincie, gemeenten en SCEZ een actualisatie van de AMK gaande.

Verdere informatie over de AMK

Sloos, A., J.H. van Dalen en P.M. Boekenoogen, 2003-2009; Handleiding voor de Archeologische Monumentenkaart; Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort.
De website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: www.cultureelerfgoed.nl