Wat is duurzaam bodemgebruik

In 't Zeeuws Bodemvenster is duurzaam bodemgebruik als volgt gedefinieerd:

Duurzaam bodemgebruik is het evenwicht vinden tussen enerzijds het beschermen en versterken van de natuurlijke en cultuurhistorische kwaliteiten van de bodem en anderzijds het gebruiken van de bodem voor maatschappelijk doeleinden. Voor het stedelijk en landelijk gebied zal dit evenwicht anders kunnen liggen.

Kort maar krachtig komt dit neer op het benutten van de gebruiksmogelijkheden van de bodem, zonder deze aan te tasten of uit te putten.

Duurzaam bodemgebruik is in het Nederlandse bodembeleid sterk verbonden met het begrip (bodem)ecosysteemdiensten. Het komt er op neer dat bodemeigenschappen (bijvoorbeeld de korrelgrootte, het volume grondwater, de bodemtemperatuur, de bodemmineralen) een bodemfunctie kunnen hebben opslag grondwater, opslag energie in de vorm van warmte of koude, het afbreken van stoffen, het herbergen van sporen uit het verleden, de groei van planten). Als deze functies door mensen worden benut levert de bodem op dat moment een dienst. Dit heet dan een ecosysteemdienst. Deze dienst heeft een economische waarde (direct of indirect). Direct vanwege harde euro's, indirect omdat mensen iets beleven, iets mooi vinden. Dat beleven, mooi vinden kan weer euro's opleveren (recreatie, willen komen wonen, etc). Ecosysteemdiensten verbinden dus het natuurlijk (eco)systeem met economie. Ecosysteemdiensten moet je benutten maar wel op een evenwichtige manier zonder over te benutten. Met andere woorden op duurzame wijze: duurzaam bodemgebruik dus.

Alle bodemkwaliteiten op een rij

Waarom duurzaam bodemgebruik

Bij duurzaam bodemgebruik gaat het niet zozeer om de bodem en wat daar in zit, maar om wat mensen met die bodem doen. Zonder er altijd bij stil te staan is de bodem namelijk letterlijk en figuurlijk de basis onder en van ons bestaan. Bij alle ruimtelijke ontwikkelingen en al het ruimtegebruik komen we altijd in aanraking met de bodem. We zouden ons eigenlijk veel vaker moeten afvragen of het huidige of gewenste ruimtegebruik wel aansluit bij de kwaliteiten en de eigenschappen (lees: de te leveren diensten) van de bodem op die plaats. Als dit ruimtegebruik geen gebruik maakt van deze kwaliteiten en eigenschappen of deze zelfs tegenwerkt dan is geen sprake van een duurzaam gebruik van de bodem. De bodem wordt dan niet gebruikt of wordt niet-duurzaam gebruikt.

Duurzaam bodemgebruik hoort bij duurzame gebiedsontwikkeling of duurzaam gebiedsbeheer. Binnen gebieden is bodem uiteraard niet de enige afwegingsfactor. Het is echter zeker een van de factoren waarmee door relatief simpele aanpassingen van het planontwerp of beheeropgave snel te scoren valt op relatief grote maatschappelijke vraagstukken. Goed zicht op de bodem en mogelijkheden van duurzaam gebruik ervan is dan wel nodig. 't Zeeuws Bodemvenster wil daarbij helpen.
Gebiedsprojecten kunnen winnen op duurzaamheid en ruimtelijke kwaliteit als bodem en ondergrond op logische wijze worden meegenomen in ontwerp, aanleg en beheersfase.

De lagenbenadering

Bij ruimtelijke planvorming is het gebruiken van de lagenbenadering een goed hulpmiddel om tot duurzame afwegingen te komen. De lagenbenadering maakt binnen de leefruimte onderscheid in drie lagen:
• de ondergrondlaag
• de netwerklaag
• de occupatielaag

In al deze lagen treden in de loop van de tijd veranderingen op. De snelheid waarmee die veranderingen optreden verschillen per laag. Veranderingen in de occupatielaag (wonen, werken, recreatie) voltrekken zich veelal binnen één generatie (10 tot 40 jaar). Denk aan bouw, renovatie en sloop van woonwijken en bedrijventerreinen. Bij de aanleg van infrastructuur in de netwerklaag (infrastructuur) spelen hoge aanloopkosten en lange aanlooptijden een grote rol. Daardoor gaan de veranderingen ook minder snel; belangrijke veranderingen in deze laag duren circa 20 tot 80 jaar. Denk aan spoorwegen, snelwegen, vaarwegen en hoogspanningsleidingen. De ondergrond ten slotte kent een lange ontstaansgeschiedenis. Belangrijke veranderingen vergen al gauw meer dan een eeuw tot duizenden jaren tijd. Denk aan stroming van grondwater, veenvorming en bodemdaling. De ondergrond is veerkrachtig en kan negatieve effecten van ingrepen in een bepaalde mate bufferen. Negatieve effecten van ruimtelijke ontwikkelingen kunnen echter pas laat blijken en zijn veelal niet te herstellen. Daarmee is de ondergrond dan ook de meest kwetsbare laag.

Lagenbenadering

Kijk voor meer informatie op de website ruimtexmilieu .